आर्थिक समस्या व ओली सरकार
![](https://www.lahananews.com/sites/default/files/field/image/tax.jpg)
श्रीकृष्ण महर्जन
प्रशंग नम्बर १ः ऋण कुबिया सिना वने मजिउ धकाः ज्याथः ज्याथीपिं निम्हत्यपु बैंकय् वना थःगु कपलय् लानाच्वंगु ऋण पुले धकाः बैंकय् वन । बैंकय् वना ऋण पुलेमाल धाल । अले कर्मचारीतय्सं छु ऋण धकाः न्यन । इमिसं राज्यं कयातःगु ऋण कथं थःगु कपालय् दुगु ऋण कथं निम्हेसिया ख्वीद्धःसिबें अप्वः पुलेत वयागु धकाः धयादिल । उगु खँ न्यना कर्मचारीत अजूचाल । छगू कथं हो हल्ला जुल । अले इपिं निम्हत्यपुयात अज्वःगु ऋण पुलेगु जुइमखु धकाः थुइका छ्वया हल धकाः छम्ह मनुखं फोन याना कनादिल ।
प्रशंग नम्बर २ः
स्थानीय सरकारं थुगुसी द्धलंद्धः प्रतिशत हरेक ख्यलय् कर अप्वयेकूगुलिं छम्ह मनुखं थः अबुयात बरु राज्यं ज्याथः ज्याथी भत्ता अर्थात बृद्ध भत्ता बिइम्वाः जिमित कर थकायेमते धकाः सामाजिक संजालय् थःगु कथंया बिचाः च्वयादीगु दु ।
प्रशंग नम्बर ३ः
सर्वोच्च अदालतं गुगु कथं सतक विस्तारया विषययात कया फैसला यात आः उकिया आधारय् न्ह्याः वनेगु खःसा सरकारं चलन चल्ती कथं मुआब्जा व क्षतिपूर्ति बिया ज्या याये फइगु अवस्था मदुगुलिं फत धाःसा कानुन वा संविधान संशोधन याना जूसां वनेगु कथंया तयारीया झ्वलय् सर्वोच्चया फैसलायात कया पुनरावलोकनय् वनेगु धकाः आन्तरिक तयारी यानाच्वंगु दु धकाः छम्ह अधिवक्तां कयादीगु दु ।
थ्व स्वंगू कथंया प्रशंग न्यनेवं हे स्पष्ट जुइ कि आःया अवस्थाय् नेपाःया अर्थतन्त्र छु जुयाच्वंगु दु धकाः । थौं देय्या आर्थिक अवस्था गोलमाल दु । स्थानीय तहया सरकारंनिसें केन्द्रीय सरकारय् तकं आर्थिक संकट दु धकाः क्यंगु दु । स्थानीय सरकारयात केन्द्रीय सरकारपाखें माःगु कथं आर्थिक ग्वहालि यायेफइगु अवस्था मदु । अले स्थानीय सरकारयात नं जनतायाके कर अप्वः कायेगु बाहेकया विकल्प मदु ।
थौं न्ह्यागु थासय् वंसां, चिया पसलय् वंसां, छेँय् च्वंसां अले बसय् वंसां स्थानीय सरकारं अनुमान यानागुसिबें अप्वः काःगुयात कया हे प्रत्येक्ष वा अप्रत्येक्षरुपं विरोध यायेगु, असन्तुष्ट प्वंकेगु ज्या यानाच्वंगु दु । मनूतय्सं कर तसकं अप्वयेकूगुलिं कर हे पुलेमखु धकाः धाइपिं नं मदुगु मखु । मनूया जन्म जुइवं याइगु जन्म दर्ता व सीवं याइगु मृत्यु दर्ताया नितिं हे कयौं स्थानीय तहपाखें सलंसः प्रतिशत ध्यबा अप्वयेकेगु ज्या याःगु दु ।
बास्तवय् मनू सीवं व जन्म जुइवं स्वतः रुपं निःशुल्क कथं सम्वन्धित निकायसं दर्ता यायेमाःगु खःसां आः वया धाःसा मनूतय्सं अनुमान याःगुसिबें नं यक्व गुणा अप्वः कर कायेगु यानाहःगु दु । अझ स्वनिगलय् धायेगु खःसा एकीकृत कर धकाः बुँया कर व छेँया कर तसकं अप्वः कायेगु धकाः निर्णय याःगु दु ।
स्वनिगलय् बुँ ज्या यायेगु खःसा व बुँपाखें वइगु आम्दानी धइगु कर पुलेत तकं मगाइगु अवस्था दु । बुँया कर द्धलंद्धः प्रतिशत अप्वः कायेगु ज्या याःगु दु । अथे धइगु अर्थ स्वनिगलय् आः बुँज्या यायेमत्य छेँ जक पिइगु या । छेँ दनेगु अले बालं कया सरकारयात कर पुलेगु ज्या या धकाः अप्रत्यक्ष रुपं धयाच्वंगु दु ।
स्वनिगलय् तसकं कर अप्वयेकूसां छुं नं कथंया विरोध प्रदर्शन जूगु खने मदुसां स्वनिगलं पिने धाःसा कर अप्वयेकूगुया विरोधय् सतकय् हे क्वहां वया प्रदर्शन यायेगु सुरु यानाहःगु दु । स्वनिगलं पिने चितवन व विरातनगरय् स्थानीय मनूत नापं सामाजिक संघ संस्थातपाखें संस्थागत रुपं हे विरोध प्रदर्शन सुरु यानाहःगु दु । इमिसं द्धःछि प्रतिशत कर अप्वयेकूगु विरोधय् धकाः प्रदर्शन याःगु दु ।
मेमेगु थासय् नं अथे हे प्रदर्शन यायेगु तयारी यानाच्वंगु दु । अथे स्थानीय तहपाखें कर अप्वयेकूगु धइगु संघीयताय् वंगुलिं खः धकाः न्ह्यथना गनं संघीयतायात हे असफल यायेगु कुतःया रुपय् वःगु नियोजित योजना जकं मखुला धकाः न्ह्यसः तयाहःगु दु ।
आः तकया अवस्थाय् नेपाल सरकारया कुल ऋण ८ खर्ब ९४ अर्ब ७८ करोड तका थ्यंगु दु । न्यादँ न्ह्यः २०७०(०७१ ता इलय् ५ खर्ब ५३ अबए ५० करोड तका थ्यंगु खः । दच्छिया दुने जक १ खर्ब ९७ अर्ब १० करोड तका अप्वयेकूगु दु । थगुने तक जक ६ खर्ब ९७ अबए ६८ करोड तका थ्यंगु खः । थगुने तक प्रत्येक नेपाःमिया कपलाय् २४ हजार १ सय ४३ तका जक थ्यंगु खःसा थुगुसी प्रत्येक नेपाःया कपलाय् थ्यंमथ्यं ६ हजार तका अप्वः ऋण अप्वः जूगु दु । आः प्रत्येक नागरिकया कपलाय् ३० हजार ५ सय ४७ तका थ्यंगु दु ।
थ्व फुक्क कथंया अवस्थायात ध्यानय् तया स्वल धाःसा मुलुक आर्थिक रुपं असफलया लँपुइ वनाच्वंगु स्पष्ट जूगु दु । आर्थिक रुपं असफल जुइगु धइगु अन्ततः सरकार नं असफल जुइगु हे । दुई तिहाई बहुमतया सरकार जूसां युरोपियन युनियन, भारत व चीनपाखें माःगु आर्थिक ग्वहालि वइगु अवस्था खने मदयाच्वंगु धइगु तःधंगु संकत वःगु खः धकाः थुइकेमाः । थज्वःगु इलय् गम्भीर जुया केपी शर्मा ओलीया नेतृत्वय् दुगु सरकार न्ह्याः वनेमाः । मखुसा कन्हय् वना सरकार हे असफलया लँपुइ वनी अले देय् व जनताया नितिं नं तःधंगु समस्या वयेफु धकाः थुइकेमाः ।